Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Orta Doğu’daki mevcut gerilimin, enerji ve gübre fiyatlarında artışa, ticaret ve turizm akışlarında aksamalara ve finansman koşullarında sıkılaşmaya yol açarak faaliyet gösterdiği bölgelerde ekonomik büyümeyi olumsuz etkileyeceği uyarısında bulundu.
Gerilimin Ekonomik Mekanizmaları
EBRD’nin yayımladığı “Orta Doğu’daki Çatışmanın Potansiyel Ekonomik Etkisi” başlıklı Bölgesel Ekonomik Güncelleme raporu, Basra Körfezi’ndeki üretim ve nakliye rotalarında yaşanan kesintiler nedeniyle enerji fiyatlarında belirgin bir artış olduğunu ortaya koyuyor. Petrol ve doğalgaz fiyatları mevcut durumda tarihi zirvelerin altında seyretse de, aksaklıkların sürmesi durumunda fiyatların daha da tırmanması bekleniyor.
Analize göre, petrolün varil fiyatının uzun süre 100 doların üzerinde seyretmesi ve kimyasallar ile metallerdeki tedarik zinciri sorunlarının devam etmesi halinde, küresel ekonomik büyümede en az yüzde 0,4 puanlık bir daralma yaşanabilir. Aynı zamanda, enflasyonun yüzde 1,5 puanın üzerinde yükselmesi öngörülüyor. Bu senaryo doğrultusunda, EBRD’nin faaliyet gösterdiği bölgelerdeki ekonomik büyümenin de yüzde 0,4 puana kadar düşürülebileceği belirtiliyor.
Gerilimin etkileri, tarımsal girdiler ve sanayi tedarik zincirleri üzerinde de hissediliyor. Küresel gübre hammaddesi ticaretinin önemli bir kısmının Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşmesi, gıda fiyatlarında artış riskini beraberinde getiriyor. Körfez ticaret yollarındaki aksaklıklar, alüminyum, kükürt, helyum, petrokimyasallar ve plastikler gibi kritik girdileri de etkileyerek küresel enflasyonist baskıları şiddetlendirebilir. Körfez İşbirliği Konseyi (GCC) ile olan ticaret, EBRD’nin faaliyet gösterdiği birçok ekonomi için büyük önem taşırken, İran ile doğrudan ticaretin hacmi sınırlı kalıyor. Hürmüz Boğazı üzerinden ihracata bağımlı olan Irak gibi ekonomiler özel zorluklarla yüzleşebilir, ancak bu ülkelerde buğday gibi temel emtialara ilişkin mevcut stokların belirli bir tampon görevi gördüğü ifade ediliyor.
Sermaye Çıkışları Hızlanabilir
Orta Doğu’daki turizme bağımlı ekonomilerde ziyaretçi sayılarında düşüş beklenirken, bölgedeki gerilim ülke ekonomilerinde finansal koşulların daha sıkı hale gelmesine neden oluyor. Bazı ekonomilerden kaynaklanan sermaye çıkışları şu ana kadar kontrol edilebilir seviyelerde bulunsa da, küresel finansal koşulların daha da kötüleşmesi durumunda bu çıkışların hızlanması ihtimali bulunuyor.
EBRD’ye göre, ekonomilerin dış ticaret hadlerindeki şokları ne ölçüde telafi edebilecekleri, mali ve dış tamponlarının sağlamlığına bağlı olacaktır.
EBRD’nin hizmet verdiği 40’tan fazla ülke arasında Türkiye’nin yanı sıra Mısır, Irak, Kenya, Lübnan, Ürdün, Moldova, Moğolistan, Senegal, Tunus, Ukrayna, Azerbaycan, Yunanistan ve Nijerya gibi ülkeler yer alıyor.
EBRD Başekonomisti Beata Javorcik, Orta Doğu’daki gerilimin, jeopolitik şokların enerji piyasaları, tedarik zincirleri ve finansal koşullar aracılığıyla ne kadar çabuk yayılabildiğinin bir göstergesi olduğunu belirtti. Javorcik, enerji fiyatlarındaki artışın, Avrupa imalat sektörü için zaten zorlu bir dönemde gerçekleştiğini vurgulayarak, “Çatışmanın daha geniş etkilerinin, Orta Avrupa’da artan savunma harcamaları ve Güney ile Doğu Akdeniz ile Sahra altı Afrika’da yüksek borç servis maliyetleri nedeniyle zaten zorlanan kamu bütçeleri üzerinde ek baskı oluşturması muhtemel. Çatışmanın etkileri, çatışma sona erdikten sonra da devam edebilir” şeklinde konuştu.
