ÖZDER ŞEYDA UYANIK’ın analizine göre, ABD Başkanı Donald Trump’ın her hamlesi uluslararası düzeyde dikkat çekmeyi başarıyor. 1980’lerde Ronald Reagan’ın da kullandığı “Make USA great again” (ABD’yi yeniden büyük yapalım) sloganıyla yola çıkan Trump, liderliği süresince ekonomi odaklı bir politika izlediğini sıklıkla dile getiriyor. İş insanı kimliğiyle ön plana çıkan Trump’ın en çok tartışılan adımlarından biri de gümrük vergileri oldu.
Küresel Ekonomide Dengeler ve Projeksiyonlar
ABD, 30 trilyon dolarlık ekonomisiyle küresel liderliğini sürdürüyor. Bu sıralamada 19 trilyon dolar ile Çin ikinci sırada yer alırken, Almanya 5 trilyon dolar ile üçüncü sırada bulunuyor. Japonya, Hindistan, Birleşik Krallık, Fransa, İtalya, Rusya ve Kanada da listede yer alan diğer büyük ekonomiler arasında.
Ancak IMF ve Dünya Bankası tarafından yapılan projeksiyonlar, ABD’nin bu ekonomik liderliğini gelecekte koruyamayabileceğini gösteriyor. 2010 yılında yapılan bir projeksiyona göre, 2028’de ABD’nin ekonomik liderliğini Çin’e kaptırması bekleniyor. Benzer şekilde, PWC’nin 2009-2010 yıllarındaki bir çalışması da 2025’te Çin’in ABD’yi geçeceği öngörüsünde bulunuyordu. Dahası, 2050 yılı projeksiyonlarında ABD’nin Çin ve Hindistan’ın ardından üçüncü sıraya gerileyeceği tahmin ediliyor. Bu tabloda diğer ülkelerdeki değişimler de dikkat çekse de, ana odak noktası ABD ve Çin arasındaki ekonomik rekabet.
Barış Arayışı mı, Ekonomik Çıkarlar mı?
Donald Trump’ın Nobel Barış Ödülü’ne ilgi duyduğu bilinen bir gerçek. Konuşmalarında savaşları sonlandırma temennisini dile getirmesine rağmen, İsrail-Filistin sorunu ve Rusya-Ukrayna savaşı gibi devam eden çatışmalarda kalıcı bir çözüm henüz görülmüyor. Öte yandan, göreve geldiği dönemde Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro’nun ABD tarafından hızlı bir operasyonla konutundan alınması ve İran ile yaşanan gerilimler, Trump’ın “barışçıl” yönünü sorgulatan gelişmeler olarak öne çıkıyor.
Petrol Kaynakları ve Ticaret Ortaklıkları
Trump yönetiminin Rusya’ya yönelik yaptırımları sürdürmesi ve İran ile Venezuela’ya uyguladığı politikalar, uluslararası kamuoyunun gözünü bu ülkelerin petrol kaynaklarına ve ticaret ortaklarına çevirmesine neden oluyor. AA’nın 3 Ocak tarihli haberine göre, Venezuela’nın en büyük petrol alıcısı Çin olarak öne çıkıyor.
303 milyar varil kanıtlanmış petrol rezerviyle Venezuela, dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkesi konumunda. Bu rezervler, küresel kanıtlanmış petrol rezervlerinin yaklaşık yüzde 17’sini oluşturuyor. Venezuela ulusal petrol şirketi PDVSA’nın verilerine göre, ABD’nin Aralık 2025’te başlayan askeri ablukası öncesinde, Kasım ayında Venezuela günde 952 bin varil petrol ihraç ediyordu ve bunun 778 bin varili Çin’e ulaşıyordu. Bu rakam, Çin’in Venezuela petrol ihracatındaki payının yüzde 81,7’ye kadar çıktığını gösteriyor.
Bloomberg tarafından derlenen gemi takip verileri de Rus petrolünün Çin limanlarına akışında önemli bir artışa işaret ediyor. Şubat ayının ilk 18 gününde Rus petrolünün Çin’e teslimatı günlük 2,09 milyon varile ulaştı. Bu rakam, Ocak ayına göre yaklaşık yüzde 20, Aralık ayına göre ise iki katına yakın bir artış anlamına geliyor. Çin, 2024 yılı itibarıyla petrol ithalatının yaklaşık yüzde 20’sini Rusya’dan karşılıyor.
2024 yılı verilerine göre, Rusya, İran ve Venezuela, Çin’in toplam ham petrol ithalatının yüzde 33’ünü oluşturuyor. Bu durum, ABD’nin bölgesel çatışmaları körüklemesi veya dolaylı olarak desteklemesi açısından önemli bir gösterge olarak yorumlanıyor.
Trump’ın Stratejik Hamleleri
Tüm bu gelişmeler ışığında, Trump’ın ABD’yi “great” yapma hedefi kapsamında attığı adımların arkasında yatan stratejinin ne olduğu merak ediliyor. Trump, Çin ile ticarette ana ortak olarak mı ilerlemek istiyor, yoksa bir iş insanı gibi hareket ederek rakibinin zayıf halkalarından kaynaklarını kesmeyi mi amaçlıyor? Sorusu, analizlerin merkezinde yer alıyor.
