Orta Doğu’daki tansiyonun yükselmesiyle birlikte küresel enerji piyasaları derin bir baskı altına girerken, artan petrol ve doğal gaz fiyatları enflasyonist endişeleri yeniden alevlendiriyor. ABD ve İsrail’in İran’a yönelik adımları ve İran’ın karşılık vermesiyle stratejik öneme sahip Hürmüz Boğazı’ndaki trafik neredeyse durma noktasına geldi, bu da petrol akışını sekteye uğrattı.
Hürmüz Boğazı’ndaki Krizin Ekonomik Yankıları
Dünya Ticaret Örgütü’ne (DTÖ) göre, çatışmaların başlamasından bu yana boğazdaki gemi trafiği günde 138 gemiden sıfıra yaklaştı. Günlük küresel petrol talebinin yaklaşık yüzde 20’sinin karşılandığı bu hayati rotanın tıkanması, küresel tedarik zincirlerine dair ciddi korkuları tetikledi. İran’ın Katar’daki bir Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG) ihracat tesisine yönelik saldırısı ve İsrail’in İran’ın Güney Pars Gaz Sahası’na gerçekleştirdiği operasyon gibi gelişmeler, zaten yüksek seyreden petrol fiyatlarını daha da yukarı çekti.
Enflasyon Üzerindeki Çok Boyutlu Etkiler
Analistler, Orta Doğu’daki gelişmelerin enflasyonu üç ana kanaldan etkileyebileceği konusunda hemfikir. İlk olarak, enerji fiyatlarındaki artışın doğrudan tüketici fiyat endeksine yansıması bekleniyor. İkinci olarak, şirketlerin artan maliyetlerini nihai ürün fiyatlarına yansıtmasıyla çekirdek enflasyonda da bir yükseliş öngörülüyor. Üçüncü olarak, uzun süren belirsizlik ortamının hem enflasyon beklentilerini hem de ücret taleplerini etkileyerek fiyat artışlarının kalıcılığını artırabileceği belirtiliyor.
Küresel Müdahale Çabalarına Rağmen Yükselen Fiyatlar
Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) üyesi ülkelerin 400 milyon varillik stratejik petrol rezervini piyasaya sürme kararı ve ABD’nin Rus petrolüne yönelik yaptırımlarda geçici muafiyet tanıması gibi önlemler, petrol fiyatlarındaki yükselişi durdurmaya yetmedi. Çatışma öncesinde 70-80 dolar civarında seyreden Brent petrolün varil fiyatı, bu gelişmelerin ardından 114 dolara kadar tırmandı.
Fitch Başekonomistinden Enflasyon Uyarısı
Fitch Ratings Başekonomisti Brian Coulton, petrol fiyatlarındaki artış ve arz kısıtının devam etmesi halinde enflasyonun keskin bir şekilde yükselebileceği uyarısında bulundu. Coulton, petrolün bir yıl boyunca 100 dolar seviyesinde kalması durumunda küresel Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’nın (GSYH) yarım puan daha düşük olabileceğini, bunun da yaklaşık 500 milyar dolarlık bir şok anlamına geldiğini belirtti.
Gübre ve LNG Sevkiyatlarındaki Krizin Maliyeti
Sadece petrol değil, dünya gübre ve LNG sevkiyatının da merkezi olan bölgedeki kriz, üre ve azot bazlı gübre fiyatlarında yüzde 25 ila yüzde 35 arasında ani artışlara neden oldu. DTÖ’nün “Küresel Ticaret Görünümü ve İstatistikler Raporu”nda, bu çatışmaların enflasyona olası etkilerine değinildi. Raporda, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki büyük ve kalıcı bir şokun merkez bankalarını faiz indirimlerine ara vermeye veya faiz oranlarını yükseltmeye itebileceği ifade edildi.
IMF ve DTÖ’den Ortak Enflasyon Riski Değerlendirmesi
Uluslararası Para Fonu (IMF) Başkanı Kristalina Georgieva, Orta Doğu’daki çatışmanın enflasyon risklerine karşı uyarıda bulunarak, petrol fiyatlarındaki yüzde 10’luk bir artışın küresel enflasyonu 40 baz puan artırabileceğini belirtti. IMF Sözcüsü Julie Kozack da enerji fiyatlarının uzun süre yüksek kalmasının manşet enflasyonu artıracağını ve bunun “ikinci tur etkileri” yaratıp yaratmayacağının dikkatle izleneceğini söyledi. Kozack ayrıca, gübre sevkiyatlarındaki aksamaların gıda fiyatlarındaki artış riskini yükselttiğini vurguladı.
ABD’de Benzin Fiyatlarındaki Dikkat Çekici Artış
Yükselen petrol fiyatları, ABD’li tüketiciler üzerinde doğrudan bir etki yarattı. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre, ABD’de bir ay önce galon başına 2,9 dolar olan benzinin ortalama fiyatı, yüzde 30’dan fazla artarak yaklaşık 3,9 dolara ulaştı. Aynı dönemde motorinin galon fiyatı ise yaklaşık yüzde 40 artışla 5 doların üzerine çıktı. Bu akaryakıt fiyatlarındaki artış, ulaşım ve gıda gibi temel tüketim ürünlerinin lojistik maliyetlerini artırarak enflasyon endişelerini körükledi.
Fed’den Enflasyon Hedefine Yönelik Endişeler
ABD Merkez Bankası’nın (Fed) uzun süredir yüzde 2 hedefinde tutmaya çalıştığı enflasyonun, enerji fiyatlarındaki bu artışla birlikte yeniden yukarı yönlü bir baskı altına girebileceği endişeleri arttı. Fed Başkanı Jerome Powell, Orta Doğu’daki gelişmelerin ABD ekonomisi üzerindeki etkilerinin “belirsiz” olduğunu belirtirken, enerji şokunun enflasyon beklentilerini yükselttiğini söyledi. Powell, “Kısa vadede yükselen enerji fiyatları genel enflasyonu yukarı çekecektir ancak ekonomi üzerindeki olası etkilerin kapsamını ve süresini bilmek için henüz erken.” dedi. Fed, bu yıl sonu için enflasyon tahminini yüzde 2,4’ten yüzde 2,7’ye, 2027 için ise yüzde 2,1’den yüzde 2,2’ye yükseltti.
Avrupa’nın Enerji Arzı Kırılganlığı ve Fiyat Artışları
Avrupa ekonomisi, enerji ithalatına büyük ölçüde bağımlı olması nedeniyle, bölgedeki askeri gerilimlerin artmasıyla petrol ve doğal gaz arzına yönelik riskler karşısında savunmasız kaldı. Bu durum, Avrupa piyasalarında doğrudan fiyat baskısı yarattı. Hollanda merkezli sanal doğal gaz ticaret noktası TTF’de, nisan vadeli kontratlarda gaz fiyatları, savaş öncesi olan 27 Şubat’ta megavatsaat başına 32 Euro iken, 19 Mart’ta 61 Eurodan kapandı. Bu, savaş öncesi son seviyeye göre yüzde 90’ın üzerinde bir artış anlamına geliyor. Enerji maliyetlerindeki bu artışın akaryakıt, elektrik ve ısınma fiyatlarına yansıması, ilerleyen süreçte üretim ve lojistik maliyetleri üzerinden geniş bir fiyat artışı dalgasına yol açabileceği öngörülüyor.
ECB ve BoE’den Faiz Kararlarında Enflasyon Kaygısı
Avrupa Merkez Bankası (ECB) da son politika kararında, enflasyondaki yukarı yönlü baskılar nedeniyle 3 temel politika faizini sabit tuttu. ECB Başkanı Christine Lagarde, Orta Doğu’daki savaşın emtia piyasalarını bozduğunu, reel gelirler ve güven üzerinde baskı oluşturduğunu belirterek, bunun 2026 yılı projeksiyonlarında tüketim ve yatırım tahminlerinin aşağı yönlü revize edilmesine yol açtığını ifade etti. Lagarde, “Orta Doğu’daki savaş, ekonomik görünümü önemli ölçüde belirsizleştirerek enflasyon için yukarı yönlü, ekonomik büyüme için ise aşağı yönlü riskler oluşturmuştur.” değerlendirmesinde bulundu. İngiltere Merkez Bankası (BoE) Para Politikası Kurulu (PPK) da enflasyona yönelik endişeler nedeniyle politika faizini oybirliğiyle yüzde 3,75’te sabit tuttu.
