İran Savaşı’nın başlamasının üzerinden yaklaşık 50 gün geçerken, küresel ekonomide enflasyonist etkiler ve öngörülemeyen bir ham petrol açığı oluştu. Üretilemeyen ham petrolün değerinin 50 milyar doları aştığı hesaplanıyor.
Reuters’ın yaptığı hesaplamalara göre, bu durum modern tarihin en önemli enerji arz kesintilerinden biri olarak kayıtlara geçti.
Piyasa Çekilen Petrol Miktarı ve Etkileri
Analistlerin değerlendirdiği verilere göre, küresel piyasadan yaklaşık 500 milyon varil petrol çekildi. Bu hacim, küresel havacılık talebinin 10 hafta boyunca karşılanamaması, dünya genelindeki tüm kara ulaşımının 11 gün boyunca yapılamaması veya küresel ekonominin 5 gün boyunca petrole erişememesi anlamına geliyor.
Bu kayıp rakamı, Amerika Birleşik Devletleri’nin yaklaşık bir aylık petrol talebine veya Avrupa’nın bir aydan fazla süren tüketimine denk düşüyor. Ayrıca, ABD ordusunun yaklaşık altı yıllık yakıt ihtiyacını veya küresel deniz taşımacılığının dört aylık ihtiyacını karşılayacak miktara ulaşıyor.
Mart Ayı Üretim Kayıpları ve Küresel Şirketlerle Karşılaştırması
Mart ayında Körfez ülkelerinde günlük yaklaşık 8 milyon varillik bir üretim kaybı yaşandı. Bu, dünyanın önde gelen petrol şirketlerinden Exxon Mobil ve Chevron’un toplam üretim kapasitesine yakın bir seviyeyi ifade ediyor.
Jet Yakıtı İhracatındaki Düşüş ve Karşılığı
Jet yakıtı ihracatında da ciddi bir düşüş gözlemlendi. Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın toplam ihracatı şubat ayında 19,6 milyon varil iken, Mart ve Nisan aylarında bu rakam toplamda 4,1 milyon varile geriledi. Bu düşüş, New York JFK ile Londra Heathrow arasındaki yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuşu için gereken yakıt miktarına eşdeğerdir.
Gelir Kaybı ve Ekonomik Etkileri
Savaş süresince petrol fiyatlarının ortalama varil başına 100 dolar civarında seyretmesi nedeniyle, üretimdeki kayıp yaklaşık 50 milyar dolarlık bir gelir kaybına yol açtı. Bu meblağ, Almanya’nın yıllık gayrisafi yurt içi hasılasının yaklaşık %1’ine denk gelirken, Letonya veya Estonya gibi daha küçük ekonomilerin toplam büyüklüğüyle karşılaştırılabilecek bir kayıp anlamına geliyor.
Toparlanma Süreci ve Geleceğe Yönelik Öngörüler
Hürmüz Boğazı’nın açık olduğuna dair açıklamalar yapılsa da, üretim ve sevkiyatın normale dönmesinin zaman alması bekleniyor. Küresel petrol stokları sadece Nisan ayında yaklaşık 45 milyon varil azaldı. Mart sonunda başlayan üretim kesintileri günlük yaklaşık 12 milyon varile ulaştı.
Kuveyt ve Irak’taki ağır petrol sahalarının yeniden tam kapasiteyle çalışmaya başlamasının 4-5 ay sürmesi öngörülüyor. Ek olarak, rafineri altyapısındaki hasarlar ve Katar’daki Ras Laffan LNG tesisinde meydana gelen zarar nedeniyle, bölgedeki enerji altyapısının tamamen eski haline dönmesinin yıllar alabileceği belirtiliyor.
Önemli Çıkarımlar:
- Küresel çapta en büyük petrol şirketlerinin toplam üretimine denk bir kayıp yaşanmıştır.
- Bazı ülkelerin ekonomik büyüklüğüne yakın bir kayıp gerçekleşmiştir.
- Enerji piyasasının toparlanmasının uzun bir süreç alması beklenmektedir.
