Türkiye’nin 2024 yılı hizmet ticareti verileri, büyük ölçekli şirketlerin sektördeki hakimiyetini ortaya koydu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından yayımlanan “Girişim Özelliklerine Göre Uluslararası Hizmet Ticareti İstatistikleri 2024” bültenine göre, büyük ölçekli girişimler hem hizmet ihracatında hem de ithalatında önemli bir paya sahip oldu.
Büyük Ölçekli Girişimlerin Öne Çıkan Rolü
TÜİK verilerine göre, 2024 yılında gerçekleştirilen hizmet ihracatının %62,3’ü ve hizmet ithalatının %56’sı büyük ölçekli girişimler tarafından gerçekleştirildi. Bu durum, sektördeki büyüklük ve ölçek ekonomisinin etkisini net bir şekilde gösteriyor.
Girişim Ölçeklerine Göre Dağılım
Hizmet ihracatı özelinde yapılan incelemede, toplam hizmet ihracatı gerçekleştiren girişimlerin %74,3’ünü oluşturan 1-9 çalışana sahip mikro ölçekli girişimler, ihracatın yalnızca %8,7’sini yapabildi.
* Çalışan sayısı 10-49 olan küçük ölçekli girişimlerin hizmet ihracatındaki payı %12,3 olarak kaydedildi.
* 50-249 çalışanı bulunan orta ölçekli girişimlerin ihracattaki payı %16,4’e ulaştı.
* 250 ve üzeri çalışana sahip büyük ölçekli girişimler ise, hizmet ihracatı yapan girişimlerin sadece %1,9’unu oluştursalar da, ihracatın %62,3’ünü gerçekleştirdiler.
Hizmet ithalatında da benzer bir tablo gözlemlendi.
* Mikro ölçekli girişimler (1-9 çalışan), hizmet ithalatı yapan girişimlerin %53,2’sini oluştururken, ithalatın sadece %7,9’unu karşıladılar.
* Küçük ölçekli girişimlerin (10-49 çalışan) hizmet ithalatındaki payı %7,2 olarak belirlendi.
* Orta ölçekli girişimlerin (50-249 çalışan) payı ise %17,7 olarak tespit edildi.
* Hizmet ithalatı yapan girişimlerin %4,6’sını oluşturan büyük ölçekli girişimler, toplam hizmet ithalatının %56’sını gerçekleştirdiler.
Faaliyet Alanlarına Göre Hizmet Ticareti
Sektörel bazda bakıldığında, hizmet ihracatının en büyük dilimi ulaştırma ve depolama faaliyetlerindeki girişimlerden geldi. Bu alanda faaliyet gösteren şirketler, toplam 60 milyar 913 milyon dolarlık hizmet ihracatının 40 milyar 252 milyon dolarını, yani %66,1’ini sağladı.
* Bilgi ve iletişim faaliyetlerindeki girişimler 5 milyar 906 milyon dolarlık hizmet ihracatı gerçekleştirdi.
* İmalat sanayisindeki girişimler 4 milyar 284 milyon dolarlık hizmet ihracatına imza attı.
* Finans ve sigorta sektöründeki girişimlerin hizmet ihracatı ise 2 milyar 929 milyon dolar olarak kayıtlara geçti.
Hizmet ithalatında da imalat sanayisi öne çıktı. Toplam 48 milyar 462 milyon dolarlık hizmet ithalatının 12 milyar 752 milyon doları imalat sanayisi girişimleri tarafından yapıldı.
* Toptan ve perakende ticaret sektöründeki girişimlerin hizmet ithalatı 9 milyar 660 milyon dolar oldu.
* Finans ve sigorta faaliyetindeki girişimlerin ithalatı 3 milyar 826 milyon dolara ulaştı.
* Bilgi ve iletişim faaliyetlerindeki girişimler ise 2 milyar 728 milyon dolar hizmet ithalatı yaptı.
Kontrol Yapısına Göre Hizmet Ticareti
Hizmet ticaretinde en yüksek paya sahip olan taşımacılık hizmetlerinde, ihracatın %90,2’si ve ithalatın %76,2’si Türkiye kontrolündeki girişimler tarafından gerçekleştirildi.
Yabancı kontrollü girişimlerin hizmet ihracatındaki payı %18,8, ithalatındaki payı ise %32 olarak ölçüldü.
Diğer iş hizmetleri ihracatında Türkiye kontrollü girişimler %58,1 paya sahipken, yabancı kontrollü girişimlerin payı %41,9 olarak belirlendi. Telekomünikasyon, bilgisayar ve bilgi hizmetleri ihracatının %51,4’ü ve ithalatının %32,3’ü yabancı kontrollü girişimlerce yapıldı.
