İran’daki savaşın patlak vermesiyle birlikte, yaklaşık 50 günde dünya piyasasında kaybedilen ham petrol değerinin 50 milyar doları aştığı bildiriliyor.
Petrol Arzında Tarihi Kesinti
DW Türkçe’nin veri şirketi Kpler’den elde ettiği verilere göre, savaşın başladığı şubat ayından bu yana küresel piyasadan 500 milyon varilden fazla ham petrol çekildi. Bu durum, tarihsel olarak en büyük enerji arz kesintisi olarak kayda geçti.
Pazar Üzerindeki Etkiler
Wood Mackenzie danışmanlık ve araştırma şirketinin baş analisti Iain Mowat, piyasaya sunulamayan 500 milyon varil petrolün, küresel havacılık talebinin 10 hafta boyunca askıya alınmasına, tüm dünya araçlarının 11 gün boyunca yola çıkmamasına ya da küresel ekonominin beş gün boyunca hiçbir petrol tüketmemesine eşdeğer olduğunu belirtti.
Aynı miktardaki petrol, ABD’nin yaklaşık bir aylık petrol talebine ya da tüm Avrupa’nın bir ayı aşkın petrol ihtiyacına karşılık geliyor. Buna ek olarak, ABD ordusunun 2021’de sağladığı verilere dayanarak, bu miktar yaklaşık altı yıllık yakıt tüketimine denk düşüyor. Aynı zamanda, uluslararası denizcilik sektörünün yaklaşık dört aylık yakıt ihtiyacını karşılayacak büyüklükte.
Gelir Kaybı ve Ekonomik Etkiler
Kpler’in kıdemli ham petrol analisti Johannes Rauball, krizin başlangıcından bu yana varil başına ortalama 100 dolarlık fiyat üzerinden hesaplandığında, piyasaya sunulamayan petrolün yaklaşık 50 milyar dolarlık gelir kaybına yol açtığını ifade etti. Bu rakam, Almanya’nın yıllık gayri safi yurt içi hasılasının (GSYİH) yüzde birine veya Letonya ya da Estonya gibi küçük ülkelerin toplam GSYİH’sine eşdeğer.
Körfez Ülkelerindeki Üretim Düşüşü
Geçtiğimiz ay, Körfez ülkeleri günlük yaklaşık 8 milyon varil olan ham petrol üretimlerini nerdeyse sıfıra indirmek zorunda kaldı. Bu rakam, dünyanın en büyük petrol şirketlerinden Exxon Mobil ile Chevron’un toplam üretimine yakın bir seviyede.
Kpler verilerine göre; Suudi Arabistan, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt, Bahreyn ve Umman’ın jet yakıtı ihracatı, Şubat ayındaki yaklaşık 19,6 milyon varilden, mart ve nisan aylarında toplamda yalnızca 4,1 milyon varile düştü. Bu kayıp, New York JFK Havalimanı ile Londra Heathrow arasında yaklaşık 20 bin gidiş-dönüş uçuş gerçekleştirmeye yetecek bir miktara denk geliyor.
Gelecekteki Etkiler
Analistler, bu krizin artçı etkilerinin önümüzdeki aylarda ve yıllarda hissedilmeye devam edeceğini belirtiyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, Lübnan’da varılan ateşkesin ardından Cuma günü, petrol taşımacılığı açısından kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’nın açıldığını duyurmuştu. Ancak bu rahatlama çok uzun sürmedi; yalnızca bir gün sonra, “ABD’nin İran limanlarına yönelik deniz ablukası” gerekçesiyle Tahran, Hürmüz’den geçişleri yeniden durdurduğunu açıkladı.
Bu belirsizlik ortamında, ülkeler hızla rezervlerini tüketmeye başladı. Kpler’e göre, küresel petrol stokları Nisan ayında yaklaşık 45 milyon varil azaldı. Mart sonundan bu yana gerçekleşen üretim kesintileri yaklaşık 12 milyon varile ulaştı.
Uzun Süreli Etkiler
Rauball, Kuveyt ve Irak’taki petrol sahalarının normal işletme düzeylerine dönmesinin dört ila beş ay sürebileceğini ve stok erimesinin yaz boyunca devam edebileceğini öngörüyor. Ayrıca, rafineri kapasitesinde ve Katar’ın LNG tesislerindeki hasarların, bölgede enerji altyapısının tamiri için yıllar alabileceğine işaret ediyor.
50 milyar dolar kayıp
Körfez ülkeleri üretimi neredeyse sıfırladı
Toparlanma yıllar alabilir
