Hürmüz Boğazı’ndan petrol ve gaz taşımacılığının durması, İran savaşının etkisiyle uluslararası ticarette önemli bir belirsizlik yaratıyor. Kırılgan olan ateşkesin sürebilirliği de bu belirsizliği artıran etkenler arasında yer alıyor.
Türkiye’nin Dış Ticaretine Olumsuz Etkiler
Bu durum, Türkiye’nin dış ticaretine olumsuz yansıyor; zira Türkiye, bölgenin en güçlü ekonomilerinden biri olarak bu krizin etkilerini hissediyor. Mart ayında, Türkiye’nin ihracatı belirgin bir şekilde gerilerken, ithalatta ise önemli bir artış gerçekleşti.
DW Türkçe’ye konuşan iş dünyası temsilcileri, dış ticaretteki bu kesintinin daha da derinleşmemesi için hükümetten üretimi ve ihracatı destekleyici adımlar beklemekte.
İran savaşının ekonomik ve ticari etkileri, savaş sona erse bile devam etme potansiyeline sahip.
Petrol Fiyatlarında Dalgalanma
Savaş öncesi 60 dolar seviyelerinde seyreden petrol fiyatları, mart ayında 120 dolara kadar yükselmişti. ABD-İran ve Israel-Lübnan arasındaki ateşkesten sonra petrol fiyatları, 90 doların altına düşmüştür.
Ticari alacak sigortası lideri Allianz Trade’in 2026’nın ilk çeyreğini kapsayan “Ekonomik Görünüm” raporuna göre, savaşın ortaya çıkardığı yeni maliyet koşulları neticesinde ABD ve Avrupa için daha düşük büyüme, artan enflasyon ve finansal baskılar bekleniyor. Raporda, küresel büyümenin 2026’da yüzde 2,6 olacağı tahmin edilirken, ticaret büyümesinin de yüzde 1,5 seviyesine gerileyeceği belirtiliyor.
Türkiye’nin Dış Ticaret Verileri
Türkiye, bu çok yönlü krizin yanı sıra dış ticaretindeki yapısal sorunlar ve zaten yüksek olan enflasyon ile de zorluk yaşıyor. Savaşın yarattığı belirsizlik, Türkiye’nin dış ticaret rakamlarına hızla yansıdı. Ticaret Bakanlığı verilerine göre, 28 Şubat’ta başlayan savaşın ardından mart ayında ihracat yıllık bazda yüzde 6,4 azalarak 21,9 milyar dolar seviyesine düştü.
Aynı dönemde ithalat ise yüzde 8,4’lük bir artışla 33,2 milyar dolara ulaştı. Böylece savaşın ilk ayında Türkiye’nin dış ticaret açığı 11,3 milyar dolar olarak gerçekleşti ve geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 56,6 artmış oldu. Dış ticaret açığı, ilk üç ayda 30 milyar dolara, son 12 ayda ise 100 milyar dolara dayandı.
İhracatta Ciddi Kayıplar
Özellikle İsrail hariç, savaşın doğrudan etkilediği dokuz komşu ülkede büyük ihracat kayıpları yaşandı. Türkiye’nin yıllık ortalama 10 milyar dolarlık ihracat yaptığı bu ülkelere olan ihracatı mart döneminde yüzde 40 azalma gösterdi.
İhracattaki düşüş Katar ve Bahreyn’de yüzde 80’e, Kuveyt’te yüzde 70’e, Umman’da yüzde 60’a, İran ve Irak’ta ise yüzde 30’u aşan kayıplar şeklinde gerçekleşti.
İş Dünyası Temsilcilerinin Görüşleri
Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) Başkanı Mustafa Gültepe, DW Türkçe’ye yaptığı açıklamada, savaşın Türkiye’nin ihracatı üzerindeki olumsuz etkilerini ilk ayda derinlemesine gördüklerini ifade etti. Gültepe, savaşla birlikte enerji, lojistik ve hammadde maliyetlerinin arttığını belirterek, “Sadece bir ayda bölge ülkelerine ihracatta 815 milyon dolarlık kaybımız var. Savaş uzadıkça bu kaybın artacağını söyleyebilirim. Diğer taraftan, savaşın uzaması durumunda lojistik maliyetlerindeki artışa bağlı olarak Türkiye, yakın tedarik avantajıyla öne çıkabilir.” dedi.
TİM verilerine göre, Türkiye 2025 yılında en fazla ihracatı 19,8 milyar dolar ile Almanya’ya gerçekleştirdi. Almanya’yı 14,2 milyar dolar ile Birleşik Krallık izledi.
Hükümet, 2025 sonunda toplam 273,4 milyar dolar olan ihracatın, 2026 sonunda 282 milyar dolara ulaşmasını hedefliyor. Ancak İran savaşı sonrasında oluşan yeni ekonomik ortamda bu hedefe ulaşmak oldukça zor görünüyor.
Yeni Pazarlara Açılma Stratejisi
Önümüzdeki aylarda ihracattaki kayıpları durdurmak ve artışa geçmek için, öncelikle güçlü oldukları Avrupa pazarına yönelik bir odaklanma olacağı belirtiliyor. Bunun yanı sıra Ortadoğu, ABD, Afrika, Uzak Doğu ve Latin Amerika gibi pazarlara daha fazla açılmayı hedeflediklerini kaydeden Gültepe, “Bu alanlarda ticaret diplomasisi faaliyetlerini artırarak yeni iş birlikleri ve uzun vadeli ticari ilişkiler geliştirmeyi önemsiyoruz.” şeklinde konuştu.
Uluslararası Para Fonu (IMF) Nisan 2026 Dünya Ekonomik Görünüm raporunda, İran savaşının yarattığı etkiler doğrultusunda Türkiye ekonomisi için büyüme beklentilerini düşürmüştür. Bu rapora göre, Türkiye için büyüme beklentisi Ocak 2026 tahminine göre 0,8 puan düşürülerek yüzde 3,4’e çekildi.
Yapısal Sonuçlar ve Enerji İhtiyacı
Türk İş Dünyası Konfederasyonu (TÜRKONFED) Başkanı Süleyman Sönmez, gelişmelerin İran savaşının “kalıcı ve yapısal” sonuçları olacağını gösterdiğini ifade ediyor. Sönmez, artık enerji kaynaklarının çeşitlendirilmesinin ihracattaki rekabetçiliğin ön koşulu haline geldiğini vurguluyor.
Türkiye’nin yıllık ortalama 65 milyar dolarlık enerji ithalat faturası olduğunu belirten Sönmez, “Petrolde her 10 dolarlık artış cari açığımıza 4,5 ila 5 milyar dolar ek yük bindiriyor. Kısa vadede, ihracatçının enerji maliyeti baskısını hafifletecek acil tedbirler gerekmekte.” diyor.
Sönmez, bu acil tedbirleri şu şekilde sıralıyor: “Dahilde İşleme İzin Belgesi sürelerinin uzatılması, limanlarda bekleyen konteynerlerin ardiye ücretlerinin düşürülmesi ve ihracat kredi mekanizmalarının genişletilmesi.”
Ayrıca, küresel tedarik zincirlerinin yeniden şekillendiğini ve bunun Türkiye için bir fırsat yaratabileceğini belirten Sönmez, Türkiye’nin Avrupa ile Asya arasında bir köprü konumunu her krizde yeniden kazandığını ifade ediyor. Sönmez, kısa vadede dış ticaret dengesini yeniden sağlamak ve ihracatı artırmak için Türkiye’nin önünde büyük bir fırsat olduğunu vurguluyor.
Sönmez, “Savaş sonrasında yakın tedarik ve dost-müttefik ülkelerden tedarik hızlanıyor ve bu Türkiye için büyük bir fırsat. Ceyhan Limanı üzerinden Irak-Kerkük petrolünün ihracatına başlanması, bu coğrafi avantajın en taze kanıtıdır.” dedi.
Küresel Büyüme ve Ticaret Yavaşlayacak
Dış açık 100 milyar dolara dayandı, savaş bölgesine ihracat yüzde 40 düştü. Ancak Türkiye’nin tedarik avantajı öne çıkabilir. Ticaret diplomasisini artırmaya yönelik çalışmalar yapılması gerektiği belirtiliyor. IMF, büyüme beklentisini düşürürken, savaşın kalıcı ve yapısal sonuçları olacağı vurgulanıyor. Türkiye’nin köprü konumu her kriz döneminde daha da değer kazanıyor.
