Küresel petrol arzının can damarı Hürmüz Boğazı’ndaki gerilimlerin tırmanmasıyla birlikte, jet yakıtı fiyatları sadece bir ay içinde neredeyse ikiye katlandı. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) tarafından yayınlanan verilere göre, 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan küresel jet yakıtı endeksi, 27 Mart’a gelindiğinde %95,2’lik bir sıçramayla varil başına 195,2 dolara ulaştı.
Hürmüz Boğazı’nın Stratejik Önemi ve Etkisi
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı operasyonlar ve Tahran’ın buna karşılık vermesiyle bölgesel bir krize dönüşen çatışmaların üzerinden bir ay geçti. Bu kritik stratejik geçit, Orta Doğu’nun petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatını Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden küresel pazarlara taşıyan hayati bir arteri oluşturuyor. Günlük küresel petrol talebinin yaklaşık beşte biri, yani günde 20 milyon varil civarında, bu bölgeden sevk ediliyor. Bu hacmin 15 milyon varili ham petrol, 5 milyon varili ise rafine edilmiş petrol ürünlerinden oluşuyor.
28 Şubat’ta başlayan ABD/İsrail-İran geriliminin ardından Hürmüz Boğazı’ndaki ticari gemi trafiğinde yaşanan ciddi aksamalar ve artan güvenlik riskleri, küresel petrol piyasalarından önemli bir arzın çekilmesine yol açtı. Bu durum, Brent petrolünün varil fiyatını 100 doların üzerine taşırken, arz sıkıntısı jet yakıtı başta olmak üzere diğer petrol türevlerinde de fiyat baskısını artırdı.
Avrupa’nın Körfez Tedarikine Bağımlılığı ve Kırılganlığı
S&P Global Energy’nin analizlerine göre, Orta Doğu’dan Kuzeybatı Avrupa’ya her gün ortalama 177 bin varil jet yakıtı gönderiliyor. Güney Avrupa ve Doğu Akdeniz’e 31 bin varil, Afrika kıtasına 100 bin varil ve Asya’ya ise 17 bin varil sevkiyat yapılıyor. Ayrıca, 34 bin varil jet yakıtı Süveyş Kanalı’ndan geçerek çoğunlukla Mısır’ın da bulunduğu Kızıldeniz’e ulaşıyor.
Özellikle Avrupa gibi Basra Körfezi tedarikine yoğun bağımlılığı olan bölgeler, bu tür tedarik kesintilerinde en savunmasız konumda bulunuyor. IATA verileri, Avrupa’nın jet yakıtı ihtiyacının yaklaşık %30’unun Basra Körfezi’nden karşılandığını ortaya koyuyor. Avrupa’daki jet yakıtı arz güvencesi, yaklaşık bir aylık talebe denk gelen ticari stoklara bağlı durumda.
Diğer yandan, Hindistan ve Çin gibi büyük alıcılar da iç piyasaları için arz kısıtlamalarıyla karşı karşıya. Hürmüz Boğazı’ndan geçen ham petrolün %80’inden fazlası Asya pazarlarına yönlendiriliyor. Boğaz’daki ticari trafiğin büyük ölçüde engellenmesi, Asya’nın jet yakıtı üretimi için gerekli olan ham petrol tedarikine erişimini sınırlıyor. Artan savaş risk primi ve Ümit Burnu üzerinden yapılan uzun deniz rotaları, maliyetleri artırırken teslimat sürelerini de uzatıyor.
“Fiziksel Kısıt” Endişeleri Fiyat Artışlarını Tetikledi
Hürmüz Boğazı’ndaki taşıma kapasitesindeki ani düşüş ve sigorta maliyetlerindeki keskin artış, arzı daraltırken, “fiziksel kısıt” endişelerinin yaygınlaşması jet yakıtı marjlarında ve ürün primlerinde bir ay içinde ciddi bir yükselişe neden oldu.
IATA verilerine göre, 27 Şubat’ta varil başına 99,4 dolar olan küresel jet yakıtı endeksi, 27 Mart’ta %95,2’lik bir artışla 195,2 dolara tırmandı.
Bu rakamla birlikte, jet yakıtının ton başına maliyeti 1.541 dolara ulaştı.
S&P Global Energy’den alınan bilgilere göre, Platts endeksinde Kuzeybatı Avrupa’da maliyet, sigorta ve navlun (CIF) dahil jet yakıtının fiyatı, 27 Şubat’ta 873,2 dolar iken 27 Mart’ta 1704,5 dolara yükseldi. Platts verileri de bu dönemde fiyatlardaki %95’lik artışı doğruladı.
