Bilkent Üniversitesi Öğretim Üyesi ve eski Merkez Bankası Başekonomisti Prof. Dr. Ali Hakan Kara, Orta Doğu’daki çatışmaların küresel enerji fiyatları aracılığıyla Türkiye ekonomisi üzerindeki potansiyel etkilerini mercek altına aldı. Sosyal medya platformu X üzerinden yaptığı açıklamada Kara, Türkiye’nin hem güçlü hem de hassas yönlerini sıralayarak, çatışmanın süresine bağlı olarak enflasyon, cari açık ve büyüme görünümünün farklı senaryolarda nasıl şekillenebileceğine dikkat çekti.
Türkiye’nin Güçlü Yönleri
Prof. Dr. Kara, ülkenin mevcut avantajlarını şu şekilde sıraladı:
* **Düşük Borçluluk ve Bütçe Fazlası:** Türkiye’nin kamu ve özel sektör borçluluğu düşük seviyelerde seyrediyor. Bütçe açığı ise %3’ün altında bulunuyor. Bu durum, olası ekonomik yavaşlamaları yumuşatmak adına bir miktar hareket alanı sağlıyor.
* **Sağlam Finansal Sektör:** Bankacılık sistemi güçlü ve temkinli bir yönetim sergiliyor. Ayrıca, şirketler kesimi esnek ve çevik bir yapıya sahip.
* **Artan Rezervler:** Merkez Bankası, altın fiyatlarındaki yükselişin de katkısıyla rezervlerinde önemli bir birikim gerçekleştirdi.
* **TL’nin Korunması:** Mevcut faiz seviyesi (%40 civarı), orta şiddetteki şoklara karşı Türk Lirası’nı koruyucu bir etki gösteriyor.
* **Düşük Swap Pozisyonu:** Yabancı yatırımcıların swap pozisyonları, Rahip Brunson krizi dönemine kıyasla oldukça düşük bir seviyede.
* **Jeopolitik Konumun Güçlenmesi:** Son gelişmeler, Türkiye’nin jeostratejik önemini ve güvenli bir ülke olarak algısını pekiştirebilir.
Türkiye’nin Kırılganlıkları
Kara, Türkiye’nin bu konjonktürde karşı karşıya kalabileceği zayıf noktaları ise şöyle açıkladı:
* **Enerjide İthal Bağımlılığı:** Enerji ithalat bağımlılığı son 10 yılda azalmış olsa da halen %65-70 aralığında. Petrolle doğrudan veya dolaylı olarak ilişkili (örneğin gübre) birçok temel hammaddede de dışa bağımlılık yüksek.
* **Yüksek Enflasyon:** Ülke, enflasyonla mücadelede kritik bir eşiğe gelindiği bir dönemde bu şokla yüzleşti. Petrol fiyatlarının 3 ay boyunca yüksek seyretmesi halinde, enflasyonun düşeceğine dair güven önemli ölçüde sarsılacak.
* **Eleştirilerin Haklılığı:** Enflasyonla mücadelede geç kalındığı yönündeki eleştirilerin haklılığı, bu dış şokla birlikte daha net ortaya konulmuş oldu.
* **Artan Cari Açık:** Çatışma, tam da cari açığın yükseldiği bir zamana denk geldi. Mevcut gelişmeler yaşanmasaydı 35 milyar dolar civarında olması beklenen dış açık, bu şokun kalıcı olması durumunda 50 milyar doları aşabilir. Sermaye girişlerinin yavaşlaması ve dolarizasyon eğiliminin artmasıyla bu açığı kapatmak için ya Merkez Bankası rezervleri kullanılacak ya da ekonomide belirgin bir yavaşlama kaçınılmaz olacak.
Potansiyel Sonuçlar ve Senaryolar
Prof. Dr. Kara, açıklamasında gelmesi muhtemel sonuçları da şu şekilde özetledi:
* **Çift Dengeyi Bozucu Etki:** Enerji fiyatlarındaki sert yükseliş, en az istenen bir durumdu. Bu gelişme, hem iç dengeyi (enflasyon) hem de dış dengeyi (cari işlemler) olumsuz etkiliyor.
* **Kısa Süreli Savaş Senaryosu:** Eğer çatışma kısa sürer ve petrol fiyatları 3-6 ay içinde tekrar 70-80 dolarlık seviyelere inerse, Türkiye’nin sınırlı bir hasarla durumu atlatabilecek manevra alanı mevcut. Bu olasılığın düşük olmadığını belirten Kara, belirsizliğin yüksekliğine de vurgu yaptı.
* **Uzun Süreli Savaş Senaryosu:** Savaşın uzaması durumunda tüm ekonomik parametrelerin yeniden değerlendirilmesi gerekecek. Ekonomi yönetimi bugüne dek, büyümede sert bir yavaşlamadan ve dış dengenin aşırı bozulmasından kaçınarak döviz kurunu kontrol altında tutarak enflasyonla mücadele etmeye odaklandı. Düşük petrol fiyatları bu stratejiyi destekledi. Ancak yüksek enerji fiyatları ve devam eden savaş hali kalıcılaşırsa, büyümede daha ciddi bir ivme kaybı ve döviz kurunda kontrollü bir ayarlamayı kabul etmek gerekecektir.
