HÜSEYİN GÖKÇE / ANKARA
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yatırım teşviklerine dair istatistikleri ışığında yapılan analizler, artan enflasyaya rağmen teşvikli yatırımların TL bazında önemli ölçüde azaldığını gösteriyor. 2020 yılında 1 trilyon 225 milyar lira olan sabit yatırım miktarı, 2021’de 1 trilyon 215 milyar liraya gerilemişken, 2022’de 220 milyar liralık bir artışla 1 trilyon 435 milyar liraya ulaştı. 2023 yılı, teşvikli yatırımlar açısından rekor bir yıl oldu ve toplamda 1 trilyon 661 milyar liralık yatırım gerçekleştirildi. Fakat 2024 yılı itibarıyla teşvikli yatırımlar 386 milyar liralık bir düşüşle 1 trilyon 275 milyar liraya geriledi. Geçtiğimiz yıl ise bu rakam 273 milyar lira daha azalarak 1 trilyon 2 milyar liraya indi.
Teşvik Sistemi ve Yatırım Maliyetleri
Teşvik sistemi, 2025 yılı Mayıs ayında değiştirildi. Bu değişiklik sonrasında, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, teşvik istatistiklerini önemli ölçüde azaltarak yayımlamaya başladı. Bakanlığın teşvik bülteninden elde edilen verilere göre, bir kişiyi istihdam etmek için gereken yatırım tutarı (toplam yatırımın istihdam sayısına bölünmesiyle hesaplandı) 2020 yılında döviz cinsinden 593 bin dolar seviyesindeydi. Bu rakam, 2021’de 381 bin dolara, 2022’de 249 bin dolara, 2023’te ise 211 bin dolara düştü. 2024 yılında bu maliyet 143 bin dolara gerilerken, geride kalan 2025 yılında yaklaşık 40 bin dolarlık bir artışla 181 bin dolara yükseldi. Ancak buna karşın teşvikli yatırımlarla sağlanan istihdam, neredeyse yarı yarıya azalarak 270 bin 929’dan 139 bin 542’ye düştü. Son altı yıl içerisinde en yüksek istihdam 358 bin 614 ile 2021 yılında gerçekleşti.
İstihdamı Koruma Paketi ve Destekler
Emek yoğun sektörlerde istihdamın korunması amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, KOSGEB ve İŞKUR tarafından başlatılan destek paketine başvurular 30 Nisan’da sona erecek. Bu kapsamda, işletmelere 50 milyon liraya kadar yüzde 10 finansman desteği sağlanacak. Söz konusu destek, yalnızca vergi ve SGK prim borçlarının ödenmesinde kullanılabilecek. Toplam büyüklüğü 100 milyar lira olan destek paketi çerçevesinde, “NACE Kodu Kısım-C İmalat” altında faaliyet gösteren KOBİ’ler ve büyük işletmeler, anlaşmalı 15 banka aracılığıyla kredi alabilecek. İstihdamı Koruma Paketi kapsamında sağlanacak kredi miktarı, 2025 yılı Kasım ve Aralık aylarına ilişkin prime esas kazanç toplamının aylık ortalamasını aşamayacak. İşletmelere 50 milyon lira üst limit belirlenirken, bu limit yıl içinde sadece bir kez kullanılabilecek.
Destek sağlayacak bankalar arasında T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Vakıflar Bankası, Türkiye İş Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Garanti Bankası, Yapı ve Kredi Bankası, Akbank, DenizBank, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türk Ekonomi Bankası, Ziraat Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası, Albaraka Türk Katılım Bankası ve Emlak Katılım Bankası yer alıyor. Teminat sıkıntısı yaşayan KOBİ’lere, kefalet sistemi aracılığıyla teminat desteği sunulacak. Bu destek, Kredi Garanti Fonu A.Ş. (KGF), Katılım Finans Kefalet A.Ş. (KFK) ve İhracatı Geliştirme A.Ş. (İGE) gibi kurumlar aracılığıyla sağlanacak.
Destek İçin Şartlar ve Kapsam
Desteklerden yararlanabilmek için ön koşul olarak, işletmelerin 2025 yılı Kasım ve Aralık aylarındaki prim gün sayısını korumaları gerekecek. Yani, istihdamı azaltmamış olmaları şartı aranıyor. Tekstil, giyim, deri ve mobilya imalatı gibi belirli sektörlerde, korunan her bir istihdam için 30 prim gününe karşılık 3.500 TL geri ödemesiz destek verilecek ve işletme başına üst limit 10 milyon 458 bin lira olacak. Diğer sektörlerde ise kullanılacak kredilerde 50 milyon liraya kadar 10 puan finansman desteği sağlanacak. Bu krediler, 6 aya kadar anapara ödemesiz ve en fazla 36 ay vade ile kullandırılacak. Burada sağlanacak finansman yalnızca vergi ve SGK prim borçları için kullanılabilecek.
Hem maliyet hem de istihdamda azalma yaşanıyor.
İstihdam desteği almak için son 10 gün kaldı.
Krediye 15 banka aracılık edecek.
Kişi başına 3 bin 500 lira destek sağlanacak.
