İran’da Uzmanlar Meclisi, ABD-İsrail’in 28 Şubat’taki hava saldırısında hayatını kaybeden Ali Hamaney’in ardından, ülkenin yeni lideri olarak oğlu Mücteba Hamaney’i “ezici bir oy çoğunluğuyla” seçtiğini duyurdu.
Yeni Liderin Seçimi ve Süreci
İran’ın yeni liderini belirlemekle sorumlu Uzmanlar Meclisi, bu önemli kararı yazılı bir açıklama ile kamuoyuyla paylaştı. Açıklamada, “Ayetullah Seyyid Mücteba Hüseyni Hamaney’i Uzmanlar Meclisi üyelerinin ezici oy çoğunluğuyla İran İslam Cumhuriyeti’nin üçüncü lideri olarak belirleyip ilan ettiğini duyurur.” ifadesi kullanıldı.
Meclis, ABD ve İsrail’in hava saldırılarına rağmen liderlik seçimi çalışmalarının, “dikkatli ve yoğun bir değerlendirme süreci” sonunda, bugün gerçekleştirilen olağanüstü bir oturumla tamamlandığını belirtti.
Mücteba Hamaney’in Biyografisi
17 Eylül 1969’da Meşhed kentinde dünyaya gelen Mücteba Hüseyni Hamaney, eski İran lideri Ali Hamaney’in ikinci oğludur. Babasının 28 Şubat’taki hava saldırısında yaşamını yitirmesinin ardından liderlik koltuğuna oturan Mücteba Hamaney, 1979’da ailesiyle birlikte Tahran’a taşındıktan sonra Kum’daki İslam ilimler okulunda eğitimine devam etti. Burada fıkıh ve usul alanlarında ileri düzeyde eğitim aldı.
Bazı dini otoriteler ve babası tarafından verilen “harici dersler” olarak tanımlanan “içtihat dersleri müderrisliği” eğitimini de tamamlayan Hamaney, daha sonra bu dersleri verenler arasında yer aldı. Şii mezhebine göre İslami ilimlerin en üst mertebesi kabul edilen bu eğitimi alanlar, müçtehit olarak nitelendirilir ve başkalarını taklit etme zorunluluğu bulunmaz.
İran-Irak Savaşı (1980-1988) döneminde, İran’ın silahlı gücü olan Besic’in gönüllü bir üyesi olarak cephede görev aldı.
Kamuoyundaki Etkisi ve Siyasi Rolü
Resmi bir unvana sahip olmamasına rağmen, Mücteba Hamaney’in adı 2000’li yılların ortalarından itibaren hem ulusal hem de uluslararası medyada daha sık anılmaya başlandı. Bazı analizciler, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun bazı komutanlarıyla kurduğu ilişkiler ve 2005 ile 2009 cumhurbaşkanlığı seçimlerindeki rolü aracılığıyla dolaylı bir etkiye sahip olduğunu öne sürdü. Ayrıca, bazı atamalar ve siyasi koordinasyonlar üzerinde etkili olduğu iddia edildi.
Son yıllarda babasının olası halefi olarak medyada sıkça adı geçen Mücteba Hamaney’in kişisel yaşamı hakkında kamuoyuna yansıyan bilgiler oldukça sınırlıdır. Genellikle medyadan uzak bir yaşam tarzı benimsemiştir.
İran Liderliğinin Yetkileri
İran’da seçimle göreve gelen cumhurbaşkanının yetkileri sınırlı kalırken, “liderlik makamı” tüm devlet kurumlarının üzerinde konumlanarak, anayasal yetkileri çerçevesinde iç ve dış politika konularında nihai kararı veren merci olarak kabul ediliyor.
“Rehber” olarak adlandırılan devlet başkanı, cumhurbaşkanı da dahil olmak üzere tüm devlet organlarının üstünde bir otoriteye sahiptir. Aynı zamanda İran Silahlı Kuvvetleri Başkomutanı olarak iç güvenlik ve dış politika meselelerinde de belirleyici bir rol üstlenir.
İran lideri, halk tarafından sekiz yılda bir seçilen ve 88 kişiden oluşan Uzmanlar Meclisi tarafından belirlenir. Bu meclise aday gösterilen kişilerin çoğu lider tarafından belirlenir ve Anayasayı Koruyucular Konseyi (AAK) tarafından onaylanır. AAK’nin onaylamadığı adaylar, Uzmanlar Meclisi seçimlerine katılamaz.
